در اسلام استفاده كردن از زيبائيهاي طبيعت، لباسهاي زيبا و متناسب، به كار بردن انواع عطرها، و امثال آن، نه تنها مجاز شمرده شده بلكه به آن توصيه و سفارش نيز شده است، و روايات زيادي در اين زمينه از پيشوايان مذهبي در كتب معتبر نقل شده است.

به عنوان نمونه در تاريخ زندگي امام حسن مجتبي(ع ) مي‏خوانيم هنگامي كه به نماز برمي‏خاست بهترين لباسهاي خود را مي‏پوشيد سؤال كردند چرا بهترين لباس خود را مي‏پوشيد؟ فرمود: «إِنَّ اللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ فَأَتَجَمَّلُ لِرَبِّي وَ هُوَ يَقُولُ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِد.[1]؛ خداوند زيبا است و زيبايي را دوست دارد و به همين جهت، من لباس زيبا براي راز و نياز با پروردگارم مي‏پوشم و هم او دستور داده است كه زينت خود را به هنگام رفتن به مسجد برگيريد»

در حديث ديگري مي‏خوانيم كه يكي از زاهدان ريايي به نام« عباد بن كثير» با امام صادق(ع) روبرو شد، در حالي كه امام(ع) لباس نسبتا زيبايي بر تن داشت، به امام گفت: تو از خاندان نبوتي، و پدرت علي (ع) لباس بسيار ساده مي‏پوشيد چرا چنين لباس جالبي بر تن تو است؟ آيا بهتر نبود كه لباسي كم اهميت‏تر از اين مي‏پوشيدي، امام فرمود: « واي بر تو اي عباد!، مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ ؛ چه كسي حرام كرده است زينتهايي را كه خداوند براي بندگانش آفريده و روزيهاي پاكيزه را»؟[2]  … و روايات متعدد ديگر.

انسان به مقتضاي فطرت،جوياي پاكيزگي ،زيبايي و آراستگي است و از ژوليدگي و پليدي نفرت دارد و اسلام چون دين فطرت است به پيروانش دستور مي دهد ، تا همواره مظاهر زشتي را از خود ومحيط زندگي خويش دور سازند و با ظاهري آراسته و زيبا در معرض ديد همنوعان خود ظاهر شوند.[3]

وقتي اميرالمؤمنين(ع) ابن عباس را به سوي خوارج فرستاد، او بهترين لباس هاي خود را پوشيد و بوي خوش استعمال كرد و بهترين مركبش را سوار گرديد و نزد آن ها رفت. خوارج گفتند: تو از بهترين مردم هستي و با لباس هاي جبّاران و مركب آنان نزد ما آمدي؟ ابن عباس در جواب آن ها اين آيه را تلاوت كرد: «قُل من حرّمَ زينةَ اللّه الّتي اخرج لعباده و الطيّبات من الرّزق.»[4]

پيامبر اكرم(ص) مي‌فرمايد: « ان الله يُحِبُّ مِن عبيده اذاخرج الي اخوانه ان يَتَهَيّأَ لهم وَ يَتَجَمَّلَ[5] ؛ خداوند دوست مي‌دارد كه چون بنده‌اش به سوي برادرانش بيرون مي‌آيد، خود را براي آنها آماده و زيبا سازد»

با نگاهي به سيره عملي پيامبر گرامي اسلام ص و امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ در برخورد با ديگران در مي يابيم كه در عين ساده زيستن و پرهيز از اسراف و تجمل گرايي موارد زير را رعايت مي كردند و ديگران را نيز به آن سفارش مي نمودند

1- عطر زدن و خوشبو نمودن خويش.

2-  شانه زدن موي خويش.

3- ـ گاهي رنگين نمودن موي خود.

4- لباس تميز و پاكيزه پوشيدن.

5ـ مرتب نمودن سر و وضع ظاهري در ملاقات با ديگران.

در سيره ي پيامبر اکرم(ص) آمده که بوي خوش استعمال مي کرد،موهايش را شانه مي زد،لباسش هميشه تميز و زيبا بود،هنگام خروج از منزل در آينه نگاه مي کرد،رنگ کفش و لباس آن حضرت با هم متناسب بود و عمامه اي که به سر مي نهاد به قامتش برازندگي ويژه مي داد .[6]

طبرسي در باره ي علاقه ي آن حضرت به آراستگي مي نويسد:« رسول خدا(ص)عادتش اين بود که به آينه نگاه مي کرد و موي سرش را صاف مي نمود و شانه مي زد و چه بسا در برابر آب،موي سر خود را منظم مي کرد و نه تنها براي خانواد ه ي خود بلکه براي اصحاب خويش نيز تجمل مي نمود .[7]  روزي مردي ژوليده مو ،با ،ريش بلند ونا منظم خدمت رسول اکرم (ص)آمد،حضرت فرمود:«اين مرد روغن پيدا نکرده تا موهايش را صاف و منظم کند؟بعضي از شما نزد من مي آييد در حالي که قيافه ي شيطان را داريد»[8]

پيامبر اکرم(ص) مي‌فرمايد: « لِيَتَزَيَّنَ اَحَدُکُم لأَخيهِ الْمُسْلِمِ کما يَتَزَيَِّنَ لِلْغَريبِ الَّذي يُحِبُّ أَنْ يراه في احسن الهَيئة[9]؛ هر يک از شما خود را براي برادر مسلمانش همان گونه بيارايد که براي بيگانه‌اي که دوست دارد وي را در بهترين شکل ببيند، مي‌آرايد».

پيشوايان اسلام به تمايل جوان به خودآرايي و تجمل دوستي در چارچوب اخلاق و مصلحت جامعه توجه داشته‌اند و خودآرايي را براي جوان تحريم نكرده‌اند.  علي (ع) جامه بهتر را به غلامش قنبر كه جوان بود، داد تا تمايل زيباپسند قنبر را ارضا سازد. سپس خطاب به وي فرمود: «تو جواني و مانند ساير جوانان به تجمل و زيبايي رغبت بسيار داري و به علاوه من از خداي خود حيا مي‌كنم كه لباس خودم بهتر باشد».[10]

در همين زمينه امام جعفر صادق (ع) نيز فرموده است:
« إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْجَمَالَ وَ التَّجَمُّلَ وَ يَكْرَهُ الْبُؤْسَ وَ التَّبَاؤُسَ فَإِنَّ اللَّهَ إِذَا أَنْعَمَ عَلَي عَبْدٍ نِعْمَةً أَحَبَّ أَنْ يَرَي عَلَيْهِ أَثَرَهَا.[11] ؛خداوندزيباست  زيبايي و خودآرايي را دوست دارد و بينوايي و قيافه فقرآلود را ناخوش مي دارد. هرگاه خداوند به بنده اي نعمتي دهد، دوست دارد اثر آن را در او ببيند. »
در اين هنگام يكي از ياران حضرت سؤال نمود: چگونه؟ حضرت در پاسخ وي فرمود: « يُنَظِّفُ ثَوْبَهُ وَ يُطَيِّبُ رِيحَهُ وَ يُجَصِّصُ دَارَهُ وَ يَكْنُسُ أَفْنِيَتَهُ حَتَّي إِنَّ السِّرَاجَ قَبْلَ مَغِيبِ الشَّمْسِ يَنْفِي الْفَقْرَ وَ يَزِيدُ فِي الرِّزْقِ؛[12]

مواردي كه امام برشمرد، عبارتند از:

1- لباس تميز پوشيدن.

2- ـ خوشبو نمودن خود و استعمال عطر.

3-ـ نيكو و زيبا ساختن خانه و كاشانه.

4- جارو نمودن جلوي در خانه .

5- چراغ روشن نمودن پيش از غروب (كه موجب رفع فقر و زيادي روزي مي شود(

در حديث ديگري نيز امام صادق ـ (ع)ـ امر فرمود:  «الْبَسْ وَ تَجَمَّلْ فَإِنَّ اللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ وَ لْيَكُنْ مِنْ حَلَالٍ[13]؛لباس زيبا بپوش; زيرا خداوند زيباست و زيبايي را دوست دارد، اما بايد حلال باشد. »

نكته جالبي كه امام در اين حديث بر آن تأكيد مي كند آن است كه بايستي آدمي ظاهر خود را آراسته نمايد و لباس زيبا و مناسب بپوشد، اما اين آراستگي لازم است از راه حلال باشد، نه آن كه به هر قيمتي ـ هر چند از راه حرام و غيرمشروع ـ انسان ظاهر خود را بيارايد.   امام صادق (ع) در اين حديث ،  دربارۀ چگونگي تجمل، به لباس پاكيزه و بوي خوش و خانۀ زيبا و تميز اشاره كرده‌اند.

خداوندمتعال در قرآن کريم مي فرمايد: «و أمّا بنعمة ربّك فحدّث؛ و نعمت‌هاي پروردگارت را بازگو و آشكار كن».[14]

يكي از مصاديق آشكار نمودن نعمت (كه بخشي از شكر نعمت است) اين است كه انسان لباس مناسب و پاكيزه بپوشد و ظاهر آراسته داشته باشد. امام صادق (ع) به يكي از يارانش مي گويد : « إِظْهَارُ النِّعْمَةِ أَحَبُّ إِلَي اللَّهِ مِنْ صِيَانَتِهَا فَإِيَّاكَ أَنْ تَتَزَيَّنَ إِلَّا فِي أَحْسَنِ زِيِّ قَوْمِكَ ؛[15] نمايان كردن نعمت ،نزد خدا از نگه داشتن آن محبوب تر است پس مبادا كه جز به بهترين شكل مورد پسند به سوي قومت بيرون آيي. » از مفهوم حديث مذكور چنين بر مي آيد كه آراستگي در فرهنگ دين مبين اسلام از جايگاهي رفيع برخوردار است .

[1] شيخ حر عاملي ، پيشين،  ج 4 ،ص 455

[2] محمد بن يعقوب کليني، پيشين، ج : 6 ص : 442

[3] ر.ک:  سيد محمد مقدس­نيا و محمد­مهدي محمدي، آداب معاشرت، مشهد، پيک جلال، 1379، ص101

[4] محمدبن يعقوب كلينى، پيشين، ج 6، ص 442

[5] حسن بن فضل طبرسي، مكارم الاخلاق،ج1،چاپ چهارم، قم:انتشارات شريف رضي، 1412ق، ص 35.

[6]ابوالقاسم پاينده،  نهج الفصاحه، انتشارات جاويدان علمي، 1346،ص ۱۵۹.

[7] حسن بن فضل طبرسي، مکارم الاخلاق،  پيشين، ج ۱،ص۳۶.

[8] ملا محسن فيض کاشاني،محجه البيضاء في تهذيب الاحياء،تصحيح علي اکبر غفاري، ج۱،چاپ چهارم، قم: دفتر انتشارات اسلامي، 1417ق، ص۳۰۹

[9] محمد بن يعقوب کليني ،پيشين ، ج6،  ص 440

[10] حسن بن فضل طبرسي، پيشين ، ج 1، ص 224.

[11] شيخ حر عاملي ،پيشين، ج 5 ،ص  8

[12] همان

[13]همان ، ص 6

[14] ٔ ضحي /11

[15] محمد بن يعقوب کليني،پيشين، ج 6، ص 441

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

نظر اسلام درباره تجمل گرايي