مبانی قراردادی انحلال

در این گفتار از پایان­نامه که مربوط به مبانی قراردادی انحلال عقد می­باشد، دو موضوع مورد کنکاش قرار می­گیرد. ابتدا خیارات را بررسی کرده و سپس به شروط فاسخ از مبانی قراردادی انحلال عقد خواهیم پرداخت.

1 ـ خيارات

1 ـ 1 ـ واژه خيار در لغت و اصطلاح

واژه خيار بر وزن فِعال اسم مصدر «اختيار» و از باب «افتعال» است و به معناي درخواست بهترين دو چيز است و زماني كه گفته مي­شود: او اختيار دارد يعني او هر چيزي را كه بخواهد، اختيار مي­كند.[1]

خيار در اصطلاح حقوقي به معناي تسلط شخص بر فسخ عقد و امضاء آن اطلاق مي­شود.[2]

2 ـ 1 ـ خيار در فقه

فقها تعاريف متفاوتي از «خيار» ذكر كرده­اند كه برخي جامع افراد نمي­باشد و برخي مانع اغیار نيستند ولي همه تعاريف در صدد بيان يك مفهوم واحد و يك حقيقت مي­باشند. در اين ميان تعريف شيخ اعظم از خيار به «ملك فسخ العقد» به نظر مي­رسد از دقت و اتقان بيشتري نسبت به ديگر تعاريف برخوردار باشد.[3]

لفظ خيار در معناي مذكور يك اصطلاح خاص مي­باشد كه نزد فقهاي متأخر رايج گشته است اما در نزد فقهاي متقدم و همچنين در اخبار صادره از معصومين يك اصطلاح عام به شمار مي­رود كه شامل تسلط داشتن بر اجاره يا رد بيع فضولي، تسلط داشتن بر رجوع به عين موهوبه در عقد هبه و ديگر سلطنت­ها نيز مي­شود.[4]

3 ـ 1 ـ مبنای خیار درفقه

در شناسائی مباني خيار پس از بررسي خيارات گردآوري شده در قانون مدني به اين نتيجه مي­رسيم كه داراي مبناي مشترك و يگانه­اي نيستند. برخي ريشه قراردادي دارند و از خواست صريح يا ضمني دو طرف ريشه مي­گيرند و برخي ناشي از مسئوليت مدني بوده و براي جبران ضرر ناروايي است كه از عقد ايجاد شده است؛ لذا بايد گفت مبناي اصلي خيارات، بر پايه غلبه، يكي از دو اصل «حكومت اراده» و «لاضرر» است مگر اين كه مباني ديگري احراز شود.[5]

4 ـ 1 ـ ماهیت خیار

ماهیت خیار را باید «عمل حقوقی» دانست که با یک اراده انجام می­شود و نیاز به قصد انشاء دارد و در زمره ایقاعات است، بر خلاف اقاله که با تراضی واقع می­شود، اراده باطنی و اشتیاق فسخ کننده، اثری در عقد ندارد. تصمیم او باید اعلان شود و چهره بیرونی و مادی بیابد هر چند که به آگاهی طرف دیگر عقد نرسد. همراه با همین دیدگاه ماده 449 ق.م اعلام می­کند: «فسخ به هر لفظی یا فعلی که دلالت بر آن نماید حاصل می­شود».[6]

5 ـ 1 ـ ويژگي­هاي خيار

برای شناخت ماهیت فقهی و حقوقی و آثار حق فسخ (خیار) شناسائی ویژگی­های آن به ما کمک می نماید. در ذیل به مهمترین این ویژگی­ها می­پردازیم:

اول) حق است نه حكم: خيار از جملة حقوق به شمار مي­رود كه گاه به دو طرف عقد تعلق دارد و گاه به يك طرف عقد و گاهي هم به شخص ثالث واگذار مي­شود.

دوم) قابل اسقاط است: يعني صاحب آن نه تنها مي­تواند اجراي حق را مهمل گذارد، اختيار دارد حق را ساقط كند. اسقاط حق، خود «عمل حقوقي» است كه احتمال دارد ضمن عقد اصلي يا پس از آن انجام شود. ماده 448 قانون مدني اين نكته را ياد آور شده است: «سقوط تمام يا بعضي از خيارات را مي­توان در ضمن عقد شرط نمود.»

سوم) قابل انتقال بودن: قابل انتقال بودن و به ميراث رسيدن از ديگر ويژگي­هاي حق خيار است.(ماده 445 ق.م)

 [1]ـ ابراهيم انيس، المعجم الوسيط، (مکتبه العلمیه، تهران، بی تا) ص264.

 [2]ـ ناصر کاتوزیان، قواعد عمومي قراردادها،(پیشین)، ج4، ص53 ؛ حيدر باقري اصل، بررسي تحليلي احكام اختصاصي فسخ قانونی بيع، (دانشگاه تبریز، تبریز، 1391، چاپ اول)، ص25.

[3]ـ شیخ انصاری، المكاسب، (مجمع الفکر الاسلامی، قم، 1427ق، چاپ دهم)، ج5، ص11.

[4]-همان، ص12.

[5]ـ ناصر کاتوزیان، قواعد عمومي قراردادها،(پیشین)، ج5، ص65.

[6]ـ همان، ص55.

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

پایان نامه مفهوم انحلال قرارداد و مبانی قراردادی و قهری